حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
پيشگفتار 48
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
أخبار و روايات تاريخى آن دوران به خوبى وفا كرده است ، از اين رو تا حدّ امكان به تمامى و منابع اطلاعات كتاب خود ، در آغاز روايات اشاره كرده ، و در برخى موارد به نقد و بررسى متن خبر نيز پرداخته است . امانت قمّى در اسناد اخبار و روايات و اطلاعات خود به منابع پيشينيان خود ، به گونهاى است كه محدّث خبرهاى همچون علامّه مجلسى رحمه اللّه ضمن تمجيد و توثيق وى ، روايات مسند او را به عنوان أخبار صحيح تلقى كرده ، و تمامى آنها را در بحار الانوار نقل فرموده است . قمّى براى آگاه كردن آيندگان به ارزش زحمات و تلاشها و جستجوهاى خود در جمع آورى مواد كتاب تاريخ قم ، در چندين موضع از مقدمه كتاب ، به مشكلات و سختيهاى خود در راه تدوين كتاب از طعن طاعنان ، و ملامت ملامتگران ، و نيش زبان خردهگيران كم خرد احتمالى آينده اشاره كرده ، و مىگويد : * من هيچ فاضلى و بزرگى را به شهر قم نيافتم ، كه بنزديك او خبرى از اخبار شهر قم باشد ، كه از او ياد كيرم ، تا بسبب آن تصنيف كردن اين كتاب بر من آسان آيد . * پس بغايت من حريص كشتم بر تصنيف اين كتاب ، و بيشتر اين اخبار در مدت حكومت برادرم بقم تحصيل كردم ، و بدست آوردم ، و بعضى از آن بود كه از افواه مردم شنيده بودم ، و بعضى از آن خود بر آن وقوف يافته بودم ، و بسيار جهد و كوشش كردم ، و همّت مصروف داشتم ، بر آنكه مجموع اين اخبار در يك كتاب بيابم ، يا از يك كس بدانم ، مقدور و متمشّى نشد ، بلكه هر خبرى در كتابى ديكر ، و از جائى و كسى ديگر بدست آوردم . * همچنين حمزه را ديدم كه در كتاب خود ياد كرده بود ، كه بسيار زحمت و مشقّت و تعب و رنج بذو رسيد ، و من سوكند مىخورم كه آنچه حمزه فرمود عين صدق و صواب بود . * پس بدان كه هر كه متصدى تصنيف كتابى ، و مصنّف جمع رسالهاى كردد ، با نفس خود مخاطره مىكند ، و خود را در معرض معارضه خداوندان فضل و فهم و نقض مىآورد ، و از طعن طاعنان ، و ملامت عيبجويان بسلامت نخواهد بود ، و از دست و زبان ايشان خلاص نخواهد